प्रदर्शित

संस्कृत व्याकरण में प्रत्यय की परिभाषा एवं भेद | कृत्, तद्धित, तिङ् और सुप् प्रत्यय | Sanskrit Grammar

नमः संस्कृतम् 🙏

संस्कृत व्याकरण – प्रत्यय (Pratyaya)

प्रत्यय की परिभाषा

प्रत्यय – प्रति + अय् + अच्।






जो वर्णसमूह किसी धातु या शब्द के अन्त में जुड़कर नए अर्थ की प्रतीति कराते हैं, उस वर्णसमूह को प्रत्यय कहते हैं।





प्रत्यय के मुख्य भेद

मुख्य रूप से प्रत्यय दो प्रकार के होते हैं—

1. कृत् प्रत्यय
2. तद्धित प्रत्यय






1. धातु के अन्त में लगने वाले प्रत्यय

(i) कृत् प्रत्यय: क्त्वा, ल्यप्, तुमुन्, तव्यत्, अनीयर् आदि।





(ii) तिङ् प्रत्यय: तिप्, तस्, झि आदि कुल 18 प्रत्यय।





2. शब्दों से लगने वाले प्रत्यय

(i) सुप् प्रत्यय: सु, औ, जस् आदि कुल 21 प्रत्यय।






(ii) स्त्री प्रत्यय: टाप्, डीप्, डीष्, ङीप् आदि।





(iii) तद्धित प्रत्यय: मतुप्, अण्, इनि आदि।







संस्कृत व्याकरण में प्रत्यय का विशेष महत्व है। प्रत्ययों के ज्ञान से शब्द निर्माण, धातुरूप एवं शब्दरूप को समझने में सहायता मिलती है।






॥ संस्कृतं पठामः, संस्कृतं वदामः ॥



🙏 आपकी सफलता ही हमारा लक्ष्य है।
संस्कृत व्याकरण,
 नमः संस्कृतम्,
 प्रत्यय, 
कृत् प्रत्यय, 
तद्धित प्रत्यय, 
तिङ् प्रत्यय, 
सुप् प्रत्यय, 
संस्कृत शिक्षा


टिप्पणियाँ